Nieuws en publicaties


Publicaties Limat Legal:


Het verschil tussen 'ontslag van rechtsvervolging' en 'vrijspraak' uitgelegd.

Wellicht bent u enkel bekend met de term 'vrijspraak' als het over een veroordeling van een rechter gaat die niet bestraffend is. Een erg interessante uitspraak van een rechter kan namelijk ook 'ontslag van rechtsvervolging' zijn. 'Albert Heringa is in hoger beroep ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van de hulp bij zelfdoding die hij in 2008 gaf aan zijn moeder.' 


Ontslag van alle rechtsvervolging betekent in het strafrecht dat de rechter besluit dat een verdachte niet veroordeeld kan worden, hoewel het ten laste gelegde strafbare feit wél bewezen is. Dit is dus iets anders dan vrijspraak, waarbij het ten laste gelegde feit níet bewezen is. Deze juridische nuance zal vanuit het oogpunt van de verdachte doorgaans weinig uitmaken: de strafvervolging is afgelopen en hij hoeft, omdat een inhoudelijke vraag is beantwoord, geen nieuwe vervolging te vrezen voor dit feit op grond van het 'ne bis in idem' beginsel (Nederlands: "niet twee keer voor hetzelfde").


Ontslag van alle rechtsvervolging gebeurt als de verdachte het ten laste gelegde feit wel gepleegd heeft, maar:

  • dit feit niet strafbaar is, of

  • de dader niet strafbaar is


Voorbeelden:

  • Het wordt bewezen dat de verdachte iemand heeft doodgeslagen, maar hij kon niet anders, omdat dat de enige manier was waarop hij zich kon verweren tegen een aanval van de ander (dit heet noodweer). De dader is dan niet strafbaar vanwege een rechtvaardigheidsgrond.

  • Het wordt bewezen dat de verdachte iemand heeft doodgeslagen, maar de verdachte, die aan een ernstige psychose lijdt, dacht echt dat hij een marsmannetje aanviel. Ook in dit geval is de dader niet strafbaar. Wel kan de rechter een maatregel nemen, bijvoorbeeld iemand tbs opleggen.


Ontslag van alle rechtsvervolging kan ook toegepast worden als de rechter concludeert dat het gepleegde feit niet overeenkomt met een wettelijk omschrijving van enig strafbaar feit. Bijvoorbeeld:

  • Het wordt bewezen dat de verdachte geprobeerd heeft haar echtgenoot te vermoorden door hem met suikerklontjes te vergiftigen. Hoewel de opzet op het misdrijf aanwezig is, geldt het gebruik van suikerklontjes normaliter als een ondeugdelijk middel, waardoor niet gezegd kan worden dat dit een "poging tot doodslag" is.


Verder kan ontslag van alle rechtsvervolging toegepast worden als de rechter concludeert dat het gepleegde feit wel volgens nationale wetgeving overeenkomt met een wettelijk omschrijving van enig strafbaar feit, echter op grond van supranationale wetgeving, bijvoorbeeld Europese, niet strafbaar is. Bijvoorbeeld:

  • Het wordt bewezen dat de verdachte met een rijbewijs, afgegeven in een lidstaat van de Europese Unie, op de Nederlandse weg reed, hoewel verdachte al enige tijd ingezeten is in Nederland en daarom geacht wordt, zijn rijbewijs in te wisselen voor een Nederlands rijbewijs. Volgens EG-Verdrag, art. 52 mogen lidstaten echter geen onevenredige sancties opleggen voor het niet nakomen van de verplichting tot omzetting dan wel registratie.


Actueel: Albert Heringa is in hoger beroep ontslagen van alle rechtsvervolging ten aanzien van de hulp bij zelfdoding die hij in 2008 gaf aan zijn moeder. 


Het gerechtshof in Arnhem oordeelde op 4 februari 2016 dat Heringa zich in een noodtoestand bevond toen hij zijn 99-jarige moeder de pillen aanreikte waarmee ze een eind aan haar leven maakte. Er was geen dokter die haar euthanasie wilde geven en de pillen die zijn moeder zelf had gespaard zouden haar wel ziek maken maar niet doen sterven. Ze was niet ziek maar het leven moe. Heringa had aangevoerd dat hem geen andere keus restte dan zelf die hulp te bieden.

Hulp bij zelfdoding is in Nederland tot nu toe alleen voorbehouden aan een arts. De NVVE maakt zich er sterk voor deze mogelijkheid ook uit te breiden tot naasten. De rechtbank in Zutphen oordeelde eerder dat Heringa schuldig én strafbaar was, maar legde geen straf op. Daartegen gingen zowel Heringa als het Openbaar Ministerie in hoger beroep. Heringa omdat hij vond dat hij niets fouts heeft gedaan, het OM omdat hij straf zou verdienen. In hoger beroep eiste het OM drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf.

Heringa reageerde opgelucht op het vonnis van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. ‘Ik ben heel erg blij’, zei hij.

Het gerechtshof oordeelde dat Heringa door een conflict van plichten in een overmachtsituatie was gekomen. Enerzijds had hij de morele plicht zijn moeder te helpen, anderzijds was er de wet, die hulp bij zelfdoding strafbaar stelt. Het Hof neemt in haar overweging mee dat Heringa alles zorgvuldig vastlegde en hoewel geen arts, alles volgens de zorgvuldigheidseisen van de Euthanasiewet deed. Dat alles leidt tot ontslag van alle rechtsvervolging. 

NB: het Hof tekent wel aan dat het in het licht gezien moet worden van 2008. Toen kon er geen arts gevonden worden die euthanasie wilde geven, nu zou dat waarschijnlijk wel lukken. Een richtlijn van de KNMG geeft aan dat euthanasie nu ook kan als er een stapeling is van op zich niet levensbedreigende ouderdomsklachten.

(bron: NVVE,Nederlandse vereniging voor een vrijwillig levenseinde)


Conclusie: wat is het verschil tussen vrijspraak en ontslag van alle rechtsvervolging?


  • Wanneer de rechter niet wettig en overtuigend bewezen acht dat de verdachte het ten laste gelegde strafbare feit heeft begaan wordt de verdachte vrijgesproken.

  • Wanneer de rechter van mening is dat de verdachte het ten laste gelegde wel heeft gedaan maar dat de verdachte of het feit niet strafbaar is wordt de verdachte ontslagen van alle rechtsvervolging.


Voorbeelden zijn:

  • er is sprake van zelfverdediging (noodweer)

  • het ten laste gelegde is niet strafbaar

  • de verdachte heeft een psychische stoornis



Bekijk de documentaire over Albert Heringa en zijn moeder hier


Ontslag van alle rechtsvervolging: artikel 352 lid 2 Wetboek van Strafvordering.


M.B.J. Limat, Limat Legal 2016


alle publicaties


Kijk op de facebook-pagina voor interessante artikelen, nieuws en feitjes over juridisch actuele kwesties.